Czy każdy aloes jest leczniczy? Właściwości zdrowotne rośliny

Nie każdy aloes jest leczniczy – do celów pielęgnacyjnych i zdrowotnych wykorzystuje się głównie Aloe vera, Aloe arborescens oraz Aloe ferox. Sprawdź, jak rozpoznać te gatunki, jakie składniki zawierają i kiedy domowe użycie miąższu może być ryzykowne.

Czy każdy aloes ma właściwości lecznicze?

Na świecie występuje kilkaset gatunków aloesu, lecz tylko niewielka część znalazła zastosowanie w fitoterapii i farmacji. Najczęściej wykorzystywany jest aloes zwyczajny, czyli Aloe vera. Jego liście zawierają przezroczysty żel, bogaty między innymi w polisacharydy, witaminy, aminokwasy i sole mineralne.

Do gatunków o właściwościach prozdrowotnych zalicza się także aloes drzewiasty oraz aloes uzbrojony. Nie oznacza to jednak, że każda roślina sprzedawana jako aloes nadaje się do spożycia lub nakładania na skórę. Odmiany ozdobne mogą nie zawierać pożądanych substancji, a część z nich może działać drażniąco.

Roślina o nazwie aloes nie zawsze jest aloesem leczniczym. Przed użyciem liścia sprawdź nazwę gatunkową na etykiecie.

Jak rozpoznać Aloe vera?

Aloes zwyczajny tworzy rozetę grubych, mieczowatych liści. Ich powierzchnia jest zwykle matowa, lekko woskowa i szarozielona. Brzegi mają drobne, jasne ząbki, ale nie są pokryte gęstymi kolcami.

W uprawie domowej roślina dorasta najczęściej do 60–90 cm. Żółte kwiaty pojawiają się rzadko, zwykle dopiero po kilku latach, gdy okaz ma dużo światła i przechodzi chłodny okres spoczynku.

Które odmiany są ozdobne?

Aloes tygrysi, czyli Aloe variegata, aloes ościsty oraz aloes niski przyciągają uwagę wzorem, kształtem rozety albo białymi wypustkami. Nadają się do uprawy w doniczkach, lecz nie powinny być traktowane jako źródło domowych leków. Sama obecność mięsistych liści nie świadczy o działaniu leczniczym.

Jakie składniki zawiera leczniczy aloes?

Liść aloesu składa się w około 96% z wody. Pozostała część zawiera między innymi błonnik, aminokwasy, kwasy tłuszczowe, saponiny, witaminy A, C, E i z grupy B oraz minerały, takie jak magnez, potas, wapń, fosfor, cynk i żelazo.

W miąższu Aloe vera znajduje się także acemannan – polisacharyd wiązany ze wspieraniem procesów regeneracyjnych i odpowiedzi immunologicznej. Działanie konkretnego preparatu zależy jednak od sposobu pozyskania żelu, oczyszczenia go ze skórki oraz dawki.

Skórka liścia zawiera lateks aloesowy, nazywany także mleczkiem aloesowym. Obecne w nim antrachinony, w tym aloin, mogą silnie pobudzać perystaltykę jelit. To właśnie ta część rośliny częściej odpowiada za biegunkę, skurcze brzucha i podrażnienia.

Jak aloes działa na skórę?

Żel aloesowy tworzy na powierzchni skóry cienką warstwę zatrzymującą wilgoć. W dermatologii stosuje się go jako składnik preparatów łagodzących podrażnienia, przesuszenie, niewielkie oparzenia i ukąszenia owadów. Bywa też obecny w kosmetykach do skóry trądzikowej, wrażliwej i atopowej.

Nie nakładaj świeżego miąższu na głębokie rany ani rozległe oparzenia. Przy silnym bólu, pęcherzach lub objawach zakażenia potrzebna jest konsultacja medyczna.

Czy aloes wspiera trawienie?

Preparaty doustne mogą wykazywać działanie przeczyszczające i wpływać na pracę jelit, szczególnie gdy zawierają pozostałości lateksu. Sok pozbawiony aloiny ma inny profil działania niż surowy liść. Nie należy traktować go jako zamiennika leczenia chorób przewodu pokarmowego, wątroby czy zaburzeń metabolicznych.

Jak bezpiecznie wykorzystać liść aloesu?

Do domowego użycia wybieraj wyłącznie pewny gatunek. Najczęściej zaleca się roślinę co najmniej trzyletnią, z dobrze rozwiniętymi liśćmi o długości około 20 cm. Przed przygotowaniem żelu trzeba dokładnie oddzielić zieloną skórkę od przezroczystego miąższu.

Najpierw umyj liść i odetnij jego brzegi. Następnie przetnij go wzdłuż, usuń skórkę oraz żółtawy sok, a galaretowaty środek przełóż do czystego naczynia. Domowy żel przechowuj krótko w lodówce, ponieważ bez konserwantów łatwo traci świeżość.

Przed zastosowaniem na większym obszarze wykonaj próbę na małym fragmencie skóry. Zaczerwienienie, pieczenie, obrzęk lub świąd oznaczają konieczność zmycia preparatu.

Przy użyciu aloesu zachowaj następujące zasady:

• nie spożywaj surowej skórki ani żółtego lateksu,
• nie stosuj doustnie preparatów o nieznanym składzie,
• nie podawaj aloesu małym dzieciom bez konsultacji z lekarzem,
• unikaj preparatów doustnych w ciąży i podczas karmienia piersią,
• przerwij stosowanie po wystąpieniu biegunki, skurczów lub reakcji alergicznej.

Jak uprawiać aloes w domu?

Aloes należy do sukulentów i magazynuje wodę w mięsistych liściach. Wymaga jasnego, słonecznego stanowiska, choć podczas letnich upałów ostre słońce może powodować czerwienienie i poparzenia. Parapet południowo-zachodni sprawdzi się wtedy lepiej, jeśli światło zostanie lekko rozproszone.

Podłoże powinno być lekkie i przepuszczalne – ziemia do kaktusów z dodatkiem piasku, perlitu albo drobnego żwiru ogranicza ryzyko zalegania wody. Doniczka musi mieć otwór odpływowy, a na jej dnie przyda się warstwa keramzytu.

Podlewaj roślinę dopiero po całkowitym przeschnięciu podłoża. Zimą, przy temperaturze około 8–15°C, podlewanie trzeba mocno ograniczyć, a nawożenie wstrzymać. Nadmiar wody prowadzi do gnicia korzeni, żółknięcia liści i powstawania brązowych, miękkich plam.

Jak rozmnażać aloes?

Najprościej wykorzystać odrosty korzeniowe pojawiające się przy dorosłej roślinie. Podczas przesadzania oddziel je ostrym, czystym nożem, osusz miejsce cięcia i posadź odrost w suchej, przepuszczalnej mieszance. Aloes można także rozmnażać z nasion wysiewanych od lutego do kwietnia, lecz ten sposób wymaga więcej czasu.

Przesadzanie wykonuje się zwykle co 2–3 lata, najlepiej wiosną. Nowa doniczka powinna być tylko trochę większa, bo zbyt duży pojemnik długo zatrzymuje wilgoć.